როგორ შევინახოთ პროდუქტი ხანგრძლივად?

ხილი და ბოსტნეული მნიშვნელოვანი პროდუქტებია ადამიანის ორგანიზმის სრულფასოვანი კვებისათვის. ისინი მდიდარი არიან ნახშირწყლებით, პექტინოვანი ნივთიერებებით, ორგანული მჟავებით, ეთერზეთებით, ვიტამინებით, ფერმენტებით, მიკრო და მაკრო ელემენტებით.

სამაცივრე ტექნოლოგიების განვითარებამ შესაძლებელი გახადა ხილისა თუ ბოსტნეულის ხელმისაწვდომობა წლის ნებისმიერ დროს. ხილისა და ბოსტნეულის შენახვა საშუალებას იძლევა ბაზარზე უწყვეტი რეჟიმით მოსახლეობას მიეწოდოს ახალი, ქორფა, საღი პროდუქტი. პროდუქტის ხანგრძლივად

Fresh fruits and vegetablesშენახვისას მთავარი მიზანია ფიზიკური და ბიო-ქიმიური პროცესების შენელება, რომლებიც მოსავლის აღების შემდგომ პერიოდში აქტიურად მიმდინარეობს ხილსა და ბოსტნეულში. მთავარი პრინციპი გახლავთ მოსავლის დროული აღების დაგეგმვა, დაბინავება სამაცივრე საკანში და პარამეტრების სწორად შერჩევა.ხილი და ბოსტნეული შენახვის ხანგრძლივობის მიხედვით იყოფა 3 ჯგუფად.

  • ხილისა და ბოსტნეულის ხანგრძლივი შენახვა 3-დან 8 თვემდე. ამ ჯგუფს მიეკუთვნება ძირითადად საგვიანო ბიოლოგიური სახეობები. კარტოფილის ტუბერი, ნიორისა და ხახვის ბოლქვი, სტაფილოსა და ჭარხლის ძირხვენა მცენარის სამარაგო ორაგნოებია, რომლებიც იძლევიან თესლს სიცოცხლის მე-2 წელს. მოსავლის აღების პერიოდიდან ისინი მოსვენებით მდგომარეობაში იმყოფებიან, მათში კვლავ გრძელდება ბიოლოგიური პროცესები. ხილის ბიოლოგიური სახეობიდან ხანგრძლივი შენახის უნარით გამოირჩევა ვაშლის და მსხლის საგვიანო ბიოლოგიური სახეობები, სასუფრე ყურძენი, ციტრუსები, ბროწეული.
  • 1-დან 3 თვემდე შენახვის საშუალო  ხანგრძლივობის ჯგუფს მიეკუთვნებიან ხილისა და ბოსტნეულის ბიოლოგიური სახეობები კარტოფილის, კომბოსტოს, ჭარხალის, სტაფილოს, აგრეთვე ვაშლისა და მსხლის საადრეო ჯიშები, ფეიხოა, ხურმა, კარალიოკი, კივი, ატამი და სხვა. მათი შენახვის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია სიმწიფის სტადიაზე, მათ ქსოვილებში ინტენსიური ბიო-ქიმიური პროცესების ცვლილებებზე. მაცივარში მათი განთავსება უნდა მოხდეს დროულად, სწორი ტემეპრატურული რეჟიმების შერჩევით, რათა მაქსიმალურად გავზარდოთ პროდუქტის შენახვის ხანგრძლივობა.
  • მე-3 ჯგუფს მიეკუთვნება ხილი და ბოსტნეული, რომელთა შენახვის ხანგრძლივობა 7-დან 20 დღემდეა. მათ რიცხვს მიეკუთვნება: ბადრიჯანი, კიტრი, პომიდორი, კენკროვნები.
fruitsხილისა და ბოსტნეულის ნაყოფი ცოცხალი ორგანიზმია და მათში მიმდინარე სასიცოცხლო პროცესების ინტენსივობა განმსაზღვრელ ფაქტორს წარმოადგენს დანაკარგების სიდიდეზე მათი შენახვის პერიოდში. ჩვენი ძირითადი ამოცანაა შევასუსტოთ ან შევზღუდოთ ნაყოფში მიმდინარე ბიო-ქიმიური პროცესები, რათა მაქსიმალურად გადავწიოთ მისი დაბერების და დაძველების პერიოდი. აქ იგულისხმება ცოცხალი ორგანიზმის ისეთი მდგომარეობა, როცა მასში საგრძნობლად შესუსტებულია საერთო მეტაბოლიზმი და სუნთქვის ინტენსივობა.ხილ-ბოსტნეულის ხანგრძლივად შენახვაზე გავლენას ახდენს: ტეპმერატურა, ფარდობითი ტენიანობა, ჰაერში აირების თანაფადობა, ჰაერის ცირკულაციის ინტენსივობა, სინათლე. აღნიშნული ფაქტორების სრული დაცვა შესაძლებელია მხოლოდ სამაცივრე საკანში, სადაც ეს პარამეტრები დაცულია. მოსავლის აღების შემდეგ თავდაპირველად ხილსა და ბოსტნეულში სუნთქვის პროცესი ინტენსიურად მიმდინარეობს, მხოლოდ ცივ გარემოში,  დაბალი ტემპერატურის პირობებშია შესაძლებელი მისი შემცირება. რაც უფრო ინტენსიურად მიმდინარეობს სუნთქვის პროცესი მით სწრაფად ხდება მცენარის დამწიფებაც და გადამწიფებაც. აქ დიდ როლს თამაშობს ეთილენის გამოყოფაც, ეგრეთწოდებული ,,სიმწიფის ჰორმონი“, რომელიც ხელს უწყობს, განსაკუთრებით ხილში, ,,გადამწიფების“ პროცესის დაჩქარებას. სუნთქცის პროცესის ინტენსივობა პირდაპირ კავშირშია ტემპერატურასთან. გარდა ამისა შეფერხებულია რეაქციები ფერმენტების მონაწილეობით, რომელთა სიჩქარე იზრდება ტემეპრატურის მომატების პარალელურად. ზოგიერთი სახეობის ხილისათვის აუცილებელია სწრაფად გაცივება, მაგალითად როგორიცაა ატამი, ვაშლი და სხვა. ამ დროს პროდუქტის მაღალი ტემპერატურის სწრაფად შემცირება უნდა მოხდეს.
Frozen+Fruitხილ-ბოსტნეულში მიმდინარე ფიზიკური პროცესებიდან აღსანიშნავია წყლის აორთქლება, რომელიც პროდუქტის მასაში კლებას იწვევს. ის დამოკიდებულია მრავალ ფაქტორზე. ერთ-ერთი მცენარეული პროდუქტის მორფოანატომიური და ბიოლოგიური თავისებურებებია. ერთნაირ პირობებში სხვადასხვა სახის ბიოლოგიური სახეობის,  ზომის და სიმწიფის ხარისხის ხილ-ბოსტენული დროის გარკვეულ მონაკვეთში წყალს სხვადასხვა რაოდენობით კარგავს.  წყლის  აორთქლების  ინტენსივობა  ხილ-ბოსტნეულში  წყლის  რაოდენობრივ შემცველობაზეა დამოკიდებული, მაგრამ აორთქლების ზედაპირიც განსაზღვრავს მის სიდიდეს. რაც  უფრო  მეტია  აორთქლების  ხვედრითი  ზედაპირი,  მით  მეტი  წყალი  აორთქლდება,  ე.ი. წვრილნაყოფა  ხილისა  და  ბოსტნეულისაგან  წყალი  უფრო  მეტი  აორთქლდება,  ვიდრე მსხვილნაყოფისაგან.  დაბალი ტემპერატურის დროს ჰაერში წყლის აბსორბციის უნარი მცირდება.  ამიტომ მნიშვნელოვანია სამაცივრე საკანში  განსაზღვრულ იყოს მაქსიმალური ტემპერატურის ზღვარი, აგრეთვე პროდუქტის სახეობიდან გამომდინარე შესაბამისი სტაბილური ტემპერატურა და ფარდობითი ტენიანობა.